جنگ، تردید، و قربانیان

 دنیا ضیائی
 دانشجوی علوم سیاسی و خاورمیانه‌شناسی، دانشگاه تورنتو

مشاهده ی‌ کودکان فیلم «لاک‌پشت‌ها هم  پرواز می‌کنند» ساخته‌ی بهمن قبادی، به شدت تکان دهنده است. غالب این کودکان یتیم و بی سر‍‍‍‍پرست هستند و از زخمهای عمیق روحی رنج می برند. بسیاری از آنها معلول و بعضی مورد تجاوز قرار گرفته‌اند. کودکان بی‌پناهی که گذشته ای به شدت وحشتناک داشته و آینده ای نامعلوم را انتظار می کشند. کودکان کرد به راستی قربانیان اصلی آوارگی پایان ناپذیرقوم کرد، بعنوان بزرگترین  اقلیت قومی دنیا، می باشند.

روایت قبادی از تنازع بقاء روزمره ی‌ کودکان در اردوگاه شمال عراق به خوبی بنیانگر ستم مضاعفی است که بر این نسل می رود، مصائب ناشی ازحکومت جبار صدام حسین از یک سو و وعده های پوشالی "حکومت دوست"، آمریکا، از سوی دیگر. هرچند قبادی از بیان صریح موضوع ابا دارد، اما تصویر دهکده و نگاه مردمی که جریان اشغال کشورشان توسط آمریکا را دنبال می کنند، بیان از سرخوردگی، نارضائی و عدم باور آنها دارد.      

قبادی درعین به تصویر کشیدن فلاکت بی‌رحمانه‌ای که کودکان کرد، این سرمایه های آسیب‌پذیر و بی‌دفاع، با آن مواجه‌اند، در جای جای فیلم  به اشتیاق این قوم به دسترسی به اخبار رسانه‌های جمعی غربی اشاره دارد. در یک نگاه اجمالی، «لاک‌پشت‌ها هم پرواز می‌کنند» می‌تواند به نمایشی گویا از میل طبیعی انسانها به آگاهی ازآینده و سرنوشت خود، یا حداقل دسترسی به اطلاعات در سطحی برابر با سایر مردمان دنیا تعبیر شود. در صحنه ای از فیلم شاهد مشارکت جمعی مردمان دهکده ای هستیم که با اهدای پول و رادیوهای قدیمی خود امکان خرید ماهواره را مسیر می کنند و هنگامی که ماهواره نصب و راه اندازی می‌شود، همه‌ چیز دهکده برای تماشای اخبار متوقف می‌شود.

ماهواره اما نمی‌تواند عطش مردمان دهکده که انگلیسی نمی دانند را سیراب کند. لذا دهکده به "هنگو"، پسری بی‌دست که ‌توانایی پیش‌ گوئی آینده را دارد، متکی می‌شود. وجود هنگو در فیلم را می‌توان تمثیلی از جدایی تحمیلی این قوم  از جریان  آگاهی جهانی و اشتیاق قابل درک آنان به دسترسی به اطلاعات درمورد روند جنگ، که بالقوه می‌تواند باعث درد و رنج آنان شود، دانست.

بر خلاف ادعای طرفداران جهانی شدن، همه ملتها به یکسان از جریان انقلاب اطلاعات بهره نبرده اند. معمولا استدلال می‌شود که جهانی شدن راه انقلاب اطلاعات را هموار می‌کند و انقلاب اطلاعات به نوبه خود زمینه ی فرصتهای برابر در تاثیر بر رویدادهای جهانی گراهم می سازد. اما این تاثیر زمانی امکان پذیر است که نه تنها امکان دریاف اطلاعات، بلکه امکان تهیه و ارسال اطلاعات نیز وجود داشته باشد. زیرا نه تنها تصمیم در مورد اطلاعاتی که باید توزیع شود در دسترس همه قرار گیرد گزینشی است، بلکه روایتهای گوناگون برای یک رویداد می تواند وجود داشته باشد.

در دوران جنگ، به طور خاص، کنترل جریان تولید و پخش اخبار تاثیر عظیمی در جلب حمایت افکار عمومی جهان یا از دست دادن آن دارد. کافی است که به تلاش‌های بی پرده و گاه بی‌رحمانه ی آمریکا در جلوگیری از پخش هر تصویری در مخالفت با اشغال عراق اشاره کرد که بمباران دفتر الجزیره و محدودیتهای وسیع برسر راه عملکرد خبرنگاران مستقل در این رابطه است. بهمن قبادی در این فیلم نه تنها اشتیاق عمیق قوم کرد به آگاهی از سرنوشت نامعلوم خود که خواست حداقل هر انسانی است را به تصویر می کشد، بلکه با ارایه روایت مستقل خود قدمی به جلو گذاشته و بر جریان رویدادها تاثیر می گذارد.